جن در قرآن بصورت گسترده تر آمده لذه در ابتدا موارد جن را در کتب مقدس دیگر می آوریم و سپس فرموده قرآن را بیان میکنیم:

در تورات آمده است: به صاحبان اجنه توجه نکنید . به جادوگران نپردازید تا مبادا توسط آنان ناپاک شوید ، خداوند و خدای شما منم.لاویان 19/31

باز هم در تورات آمده : کسی که به صاحبان اجنه و جادوگران توجه می کند تا آنکه از راه زنا از ایشان پیروی کند ، روی عتاب خود را به سوی او گردانیده و اورا از میان قومش بر می دارم .قاموس کتاب مقدس ص 15و 16           

در انجیل آمده که جنیان در وجود مردی جن زده رسوخ کرده بودند و حضرت عیسی (علی نبینا و علیه السلام) آنان را از بدن آن مرد بیرون آورده و در بدن چند خوک قرار داد. آنان به حضرت استغاثه کردند اما آن حضرت نپذیرفت .نثر طوبی جلد 1 صفحه 139 و140

پس نتیجه میگیریم : دو کتاب مقدس تورات و انجیل که از کتب آسمانی هستند وجود جن را تائید میکنند.

موضوع و کلمه جن در جاهایی از قرآن آمده اما غالبا بین مفسران قرآن تعریف جن را در آیات سوره الرحمان میآورند چون از ماهیت جن بصورت شفاف در سوره الرحمان صحبت شده است .

ما در این قسمت تفسیر جن را بصورت مختصر از اکثر تفاسیر آورده ایم و تفسیر سوره جن را بصورت مفصل در جن در کلام خدا میآوریم:

«و جنّ را از شعله‏هاى مختلط و متحرک آتش آفرید» (وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ). باز در اینجا دقیقا براى ما روشن نیست که آفرینش «جن» از این آتشهاى رنگارنگ چگونه بوده است؟ همان گونه که خصوصیات دیگر آن نیز از طریق وحى صادق یعنى قرآن مجید و وحى آسمانى براى ما ثابت شده است، محدود بودن معلومات ما در برابر مجهولات هرگز به ما اجازه نمى‏دهد که این حقایق را انکار کنیم یا نادیده بگیریم، بعد از آن که از طریق وحى اثبات گردد، هر چند علم به آن راهى نیابد. تفسیر نمونه

محتمل است از نظر تمثل باشد که دود و شعله از نظر تجرد آن باشد که داراى حدت و حرارت و سوزندگى است و گر نه جسمانیت ندارد بلکه نیروى پلیدیست و تماس معنوى با روان و افکار بشر دارد و مانند شیطان اصیل بعض افراد جن نیز داراى نیرنگ هستند که با افراد بشر تماس میگیرند و آنان را بضلالت و گمرهى جلب مى‏نمایند.

خلاصه محتمل است همه انواع جن مانند شیطان اصیل وسیله آزمایش‏ .  تفسیر انوار درخشان

" وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ" کلمه" مارج" به معناى زبانه خالص و بدون دود از آتش است.و بعضى گفته‏اند: به معناى زبانه آمیخته با سیاهى است.و مراد از" جان" نیز مانند انس نوع جن است، و اگر جن را مخلوق از آتش دانسته به اعتبار این است که خلقت جن منتهى به آتش است.و بعضى «2» گفته‏اند: مراد از کلمه" جان" پدر جن است، (همانطور که گفتند: مراد از انس، پدر انسانها، آدم (ع) است).  تفسیر المیزان

الْجَانَّ پدر جنّ را که به قولى ابلیس است آفرید.مِنْ مارِجٍ مارج شعله آتشى است که دودى ندارد، بعضى گفته‏اند: شعله آتش مخلوط با سیاهى آتش است. «من» بیانى است و گویى فرموده است از آتش خالصى یا آتش آمیخته.  تفسیر جوامع الجامع

(وَ خَلَقَ الْجَانَّ) یعنى پدر جان را، حسن گوید: آن ابلیس پدر جن بود و آن از شعله آتش آفریده شد، چنانچه آدم علیه السلام آفریده از گل است.

 (مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ) مجاهد گوید: یعنى از آتش‏هاى مختلف سرخ و سیاه و سفید و بعضى گویند: مارج، خالص و صاف از گل و شعله آتشى که دودى در آن نیست.     ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن

وَ خَلَقَ الْجَانَّ: و بیافرید جان را که پدر جن است، یعنى ابلیس‏ را نزد بعضى خلق فرمود جمیع جنیان را، مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ: از زبانه صافى بى‏دود از آتش.

 گویند مارج آتشى است که زبانه سرخ و زرد و سبز آن به یکدیگر آمیخته گردد بعد از بلندى و تیزى آن. در فتوحات مکیه مذکور است که مارج آتشى است که ممتزج به هوا و آن را هوائى مشتعل گویند، پس جان مخلوق است از دو عنصر که آتش و هوا باشد، و آدم آفریده شده از دو عنصر که آب و خاک است چون آب و خاک بهم ممزوج شوند آن را طین گویند.

چون هوا و آتش بهم ممزوج شوند آن را مارج گویند. و چنانچه تناسل در بشر به القاى آب نطفه است در رحم، تناسل در جن به القاى هواست در رحم انثى، و میان آفرینش جان و آدم مدت شصت هزار سال بوده .   تفسیر اثنا عشری

درباره خلقت جن در سوره حجر خواندیم: وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ/ 27، معلوم است که مراد از مارِجٍ مِنْ نارٍ و نارِ السَّمُومِ هر دو یکى است اگر ثابت شود که جن مانند انس زاد و ولد دارد چنان که از لفظ ذریه در آیه أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ أَوْلِیاءَ ... کهف/ 50 به نظر مى‏آید، در اینصورت منظور از جان ابو الجن است.در تفسیر برهان روایتى در این رابطه از حضرت صادق علیه السّلام نقل شده است.از حضرت رضا علیه السّلام نقل است که مرد شامى از على علیه السّلام از ابو الجن پرسید امام فرمود:«شومان و هو الذى خلق من مارج من نار»

یعنى پدر جن شومان است که از شعله خالص یا مختلط آفریده شد. تفسیر احسن الحدیث

خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ کَالْفَخَّارِ وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ انسان را خدا از گلى خشک و چسبنده مانند گل کوزه گران بدین حسن و زیبائى آفرید و جنیان را از زبانه آتش مختلف زرد و قرمز و سبز که در آن دودى نبود خلق کرد چه مرج مخلوط شدن چیزیست بچیز دیگر و جان را ابو الجان گویند چنانکه آدم را ابو البشر نامند. ابى بصیر از حضرت صادق علیه السّلام سؤال نمود خبر دهید مرا از خلقت اجنه فرمود جان را خلق کرد از آتش سموم و آن آتشى است که نه حرارت دارد و نه دود و او را مارج نامید و جفتش را از همان آتش آفرید و موسوم کرد او را بمارجه با هم همبستر شدند فرزندى از آنها متولد شد بنام جن و از این فرزندقبایل و طوایف بسیارى بوجود آمد که یکى از آنها شیطان ملعون است و از براى جان و جن فرزندان پسر و دختر توأمان متولد مى‏شد تعداد آنها رسید بعدد سنگریزه‏هاى بیابان‏.  تفسیر جامع

و جنّ را آفرید از شعله آتش صاف و بى‏دود- یا از آتش مختلط قرمز و سیاه و سفید یعنى از شعله مختلط از آتش (بنابر تفسیر روح البیان نقل از باب نهم سفر ثانى فتوحات گویند: مذکور است که مارج آتش است ممترج بهوا که آنرا هواى مشتعل گویند پس جان مخلوق است از دو عنصر آتش و هوا و آدم آفریده شده از دو عنصر آب و خاک چون آب و خاک بهم شوند آنرا طین گویند و چون هوا و آتش مختلط گردد آنرا مارج خوانند ...) تفسیر خسروی    

خلق فرمود پدر اجنّه را که در سوره حجر ذکر شد از شعله جوّاله صافى و بدون دودى از آتش چون اصل مارج بمعناى مضطرب است و اینجا بصافى از دود تفسیر شده‏ .   تفسیر روان جاوید

آفرینش جنّ: آنهم مادّه و مبدء أوّلى تکوّن و خلقت آن حرارت و نور است که موجودات مخصوص و لطیفى بوجود آید که آنها را جنّ گویند. و أمّا پروردگار شرق و غرب، اشاره است به این که اقبال مردم و پیشرفت و یا إدبار و پشت کردن آنها همه تحت نظر خداوند باشد. تفسیر روشن 

وَ خَلَقَ الْجَانَّ و آفرید جان را که پدر جن است چنانچه مراد از انسان آدمست که پدر انس است و در عیون اخبار الرضا در حدیث شامى آورده که از حضرت امیر المؤمنین علیه السلم اسم پدر جن را پرسید حضرت فرمود نام او شومانست و بعد ازین فرمودند که «و هو الذى خلق من مارج من نار»

و بعضى گفته‏اند که مراد از جان مطلق جن است مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ از صاف و خالص که آن آتش است بنا برین من نار بیان من مارج است و بعضى گفته‏اند که مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ باین معنى است که از زبانه سرخ و زرد و سبز از آتش که آن رنگها بیکدیگر آمیخته باشند و چون خلقت جن و انس از جمله نعمتهاست‏ .   تفسیر لاهیجی 

‏

تفسیر صفی

آفرینش جنّ از شعله‏ى آتش همان است که قرآن گفته است و درست است و از اندازه‏ى درک آدمى بیرون است و ما نمى‏دانیم جنّ چگونه بر زمین زندگى مى‏کند.  تفسیر عاملی

و جنّیان را از آمیخته‏اى از آتش و شعله‏هاى آتش چون قوى شود، التهاب پیدا مى‏کند و درهم فرومى‏رود، چنان که بخشى از آب دریا در بخش دیگر آن داخل مى‏شود، و اساس آفرینش نعمتى است که باید جنّیان سپاسگزار آن باشند، که خدا به آنان چنان قوتى بخشید که یکى از آنان تخت بزرگى همچون تخت بلقیس ملکه سبا را از یمن به فلسطین در مدت زمانى انتقال داد که از زمین بلند شدن سلیمان (ع) از جایگاه خودش کوتاهتر بود! و چون هر یک از جنّیان به اصل خود نظر افکند و به نعمتهایى که خدا به او ارزانى داشته، متوجه آن خواهد شد که هر شرف و بزرگوارى که دارد از فضل خداوند متعال است‏. تفسیر هدایت

  وَ خَلَقَ الْجَانَّ و آفرید جان را که پدر جنست و آن ابلیس است نزد بعضى و یا خلق کرد تمام جنیانرا مِنْ مارِجٍ از زبانه صافى که مضطرب و متحرکست بى‏دود مِنْ نارٍ از آتشو گویند مارج آتشیست که زبانه سرخ و زرد و سبز آن با یک دگر آمیخته گردد بعد از بلندى و تیزى آن در باب نهم از سفر ثانى فتوحات مذکور است که مارج آتشى است ممتزج بهوا که آنرا هواى مشتعل گویند پس گویند جان مخلوقست از دو عنصر که آتش و هواست و آدم آفریده شده از دو عنصر که خاک و آبست چون آب و خاک بهم ممزوج شوند آنرا طین گویند و چون هوا و آتش بهم مخلوط گردند آن را مارج خوانند و چنانکه تناسل در بشر بالقاى آب نطفه است در رحم تناسل در جن بالقاى هواست در رحم انثى و میان آفرینش جان و آدم مدت شصت هزار سال‏ . تفسیر خلاصه المنهج

وَ خَلَقَ الْجَانَّ و بیافرید جنّیان را، مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ  گفتند «جانّ» ابو الجنّ است چنان که آدم ابو البشر است. ضحّاک گفت: مراد به «جانّ» ابلیس است. ابو عبیده گفت «جانّ» واحد جنّ است. من مارج گفتند: «مارج» لهب صافى باشد درفش و بخشیدن» آتش که به آن دودى نباشد عبد اللّه عبّاس گفت: زبانه آتش باشد، عکرمه گفت: نیکوتر آتشى باشد. مجاهد گفت: آن باشد که مختلط شود بعضى به بعضى از لهب او سرخ و زرد و سبز، آنگه‏ در حال چون  آتش باز گیرند.  روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن

وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ مارج در لغت بمعنى اضطراب آمده و مارج من نار ظرف آتش را گویند که مخلوط بدود باشد در (المنجد) است که مارج (الشعلة ذات اللهب الشدید) یعنى شعله آتشى که بسیار شدید باشد.

از فتوحات مکى از باب نهم آن چنین نقل میکنند مارج آتشى است ممزوج بهوا که آن را هواى مشتعل گویند و (جان) مخلوق از دو عنصر آتش است و آدم آفریده شده از دو عنصر آب و خاک است چون آب و خاک ممزوج بهم گردد آن را طین نامند و تناسل بشر بالقاء آب نطفه است در رحم و تناسل جن بالقاء هوا است در رحم انثى و بین آفرینش جان و انسان مدت هشت هزار سال طول کشید.مخزن العرفان در تفسیر قرآن

وَ خَلَقَ الْجَانَّ و بیافرید جان را که پدر جن است مِنْ مارِجٍ از زبانه صافى بى‏دود مِنْ نارٍ از آتش و گفته‏اند مارج از آتشى است که زبانه سرخ و سبز و زرد بیکدیگر آمیخته گردد بعد از بلندى و تیزى آتش در باب نهم از سفر ثانى فتوحات مذکور است که مارج آتش است ممتزج بهوا که آنرا هواى مشتعل گویند.

 پس جان مخلوق است از دو عنصر آتش و هوا و آدم ع آفریده شد از دو عنصر خاک و آب چون خاک و آب بهم ممتزج شوند آنرا طین گویند و چون هوا و آتش مختلط گردند آنرا مارج خوانند و چنانچه تناسل در بشر بالقاى آب است در رحم و تناسل در جن بالقاى هوا در رحم انثى و میان آفرینش جان و آدم ع مدت شصت هزار ساله بود . تفسیر مواهب علیه

وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ: و بیافرید پریان را از پاره‏اى آتش.گفته‏اند جانّ اب

نظر بوعلی سینا در باره جن:

جن حیوان هوایی عاقل ، که دارای جرم شفاف است و به اشکال گوناگون در می آید . رساله حدود

نظر استاد علامه طباطبایی صاحب تفسیر کبیر المیزان  در باره جن:

کلمه (جن ) به معناى نوعى از مخلوقات خداست که از حواس ما مستورند، و قرآن کریم وجود چنین موجوداتى را تصدیق کرده ، و در آن باره مطالبى بیان کرده :
اول اینکه : این نوع از مخلوقات قبل از نوع بشر خلق شده اند.
دوم اینکه : این نوع مخلوق از جنس آتش خلق شده اند، همچنان که نوع بشر از جنس خاک خلق شده اند، و در این باب فرموده :(و الجان خلقناهم من قبل من نار السموم ) .
سوم اینکه : این نوع از مخلوقات مانند انسان زندگى و مرگ و قیامت دارند، و در این باب فرموده : (اولئک الذین حق علیهم القول فى امم قد خلت من قبلهم من الجن و الانس ) .
و چهارم اینکه : این نوع از جانداران مانند سایر جانداران نر و ماده و ازدواج و توالد و تکاثر دارند، و در این باره فرموده :(و انه کان رجال من الانس یعوذون برجال من الجن ) .
پنجم اینکه : این نوع مانند نوع بشر داراى شعور و اراده است ، و علاوه بر این ، کارهایى سریع و اعمالى شاقه را مى توانند انجام دهند، که از نوع بشر ساخته نیست ، همچنان که در آیات مربوطه به قصص سلیمان (علیه السلام ) و اینکه جن مسخر آن جناب بودند، و نیز در قصه شهر سبا آمده است .
ششم اینکه : جن هم مانند انس مؤ من و کافر دارند، بعضى صالح و بعضى دیگر فاسدند، و در این باره آیات زیر را مى خوانیم (و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ، انا سمعنا قرانا عجبا یهدى الى الرشد فامنا به ) ، (و انا منا المسلمون و منا القاسطون ) ، و (انا منا الصالحون ، و قالوا یا قومنا انا سمعنا کتابا انزل من بعد موسى مصدقا لما بین یدیه یهدى الى الحق و الى طریق مستقیم یا قومنا اجیبوا داعى الله ) ، و آیات دیگرى که به سایر خصوصیات جنیان اشاره مى کند.
از کلام خداى تعالى استفاده مى شود که ابلیس از طایفه جن بوده ، و داراى فرزندان و قبیله اى است ، چون در قرآن مى خوانیم : (کان من الجن ففسق عن امر ربه ) ، و نیز مى خوانیم : (افتتخذونه و ذریته اولیاء من دونى ) ، و نیز مى خوانیم : (انه یریکم هو و قبیله من حیث لا ترونهم ) .  تفسیر سوره جن
 

نظرمتفکر شهید استاد مطهری در باره جن:

« و خلق الجان من مارج من نار »" قرآن موجود دیگری را عرضه می‏دارد به نام " جن " یا " جان " که در ادبیات فارسی ما این امر منشأ یک‏ سلسله اشتباهات شده و آن این است که ما اغلب کلمه " جن " را به " دیو " ترجمه می‏کنیم و دیو در فارسی قدیم و در فرهنگ خیلی قدیم ایران ‏معنا و مفهوم دیگری داشته غیر از مفهومی که جن در قرآن دارد . مثل خود کلمه " شیطان " است که گاهی آن را به " اهریمن " ترجمه می‏کنند ، در صورتی که این دو کلمه مساوی یکدیگر نیستند .
 قرآن همه مأمورانی را که در نظام‏  خلقت از طرف پروردگار دخالت دارند " ملک " می‏نامد ، ولی در مقابل‏  به " جن " هم قائل است . جن در ردیف ملائکه نیست ، در ردیف انسان‏  است ، یعنی در عالم جزء مخلوقاتی است که مکلف و موظف ‏اند ، مثل انسان‏ ، منتها جن مخلوقی است که درجه‏اش از انسان پایین‏تر است . گو اینکه از نظر بعضی از قدرتها بر انسان می‏چربد و تواناییهایی داردکه انسان ندارد .
ولی از نظر درجه وجودی از انسان پست ‏تر است ، و حتی آن کارهایی که بعضی از افرادی که سر و کارشان با جن است - البته آنهایی که راست می‏گویند -  انجام می‏دهند ، اینها را اهل معنا نمی‏پسندند ، یعنی سروکار داشتن انسان‏ با جن روح انسان را تعالی نمی‏دهد ، تنزل می‏دهد و تعالی نمی‏دهد .

حال به‏  یک معنای دیگر ( که ) اساسا آنها خود به خود مسخر باشند آن مسأله دیگری‏  است .  اینجا از خلقت انسان و خلقت جن یاد شده . قرآن می‏گوید ما انسان را از خاک ، گل ، این جور چیزها آفریدیم و جن را از شعله ه‏ای از آتش آفریدیم :
" « و خلق الجان من مارج من نار »" جنس او آتشین است ، این یک جنس است و او جنس دیگری ، مبدأ مادی این یک چیز است و مبدأ مادی او چیز دیگری . شیطان هم راجع به آدم اول همین حرف را زد ، گفت " « خلقتنی من‏ نار و خلقته من طین »" مرا از آتش آفریدی و او را از گل .‏ می‏خواست بگوید آتش بر گل شرافت دارد ، اصل من بر اصل او شرافت دارد .

آشنایی با قرآن (تفسیر سوره الرحمن)
 

نظر آیه الله استاد علامه مجلسی صاحب بحارالانوار در باره جن:

اختلافی بین مسلمانان نیست که شیطان وجن از اجسام لطیفی هستند که در برخی از جاها دیده می شوند ودارای حرکات سریئی هستند که قادرند حتی در مجرای خون بنی آدم نیز حرکت کنند .

بحارالانوار جلد 14 صفحه 635

نظر صدرالمتالهین شیرازی ملقب به ملا صدرا در باره جن:

جن را وجودی در این جهان حس ، و وجودی در جهان غیب و تمثیل ( عالم مثال) است . اما وجودشان در این جهان همانگونه که بیان شد هیچ جسمی که آنرا نوعی از لطافت و اعتدال باشد نیست جز آنکه آنره روحی در خور آن و نفسی که از مبداء فعال بر آن افاضه شده است میباشد وممکن است که علت ظهور صورت پنهانی (جنی) در برخی از اوقات آن باشد که آنان بدنهای لطیفی دارند که در لطافت و نرمی متوسط بوده و پذیرای جدایی و گرد آمدن است و چون گرد آمده و متکاثف  شده قوام آن ستبر شده و مشاهده میگردد .وچون جدا گشت قوامش نازک و جسمش لطیف گشته و از دیدگان پنهان میگردد مانند هوا که چون تکاثف یافته و به صورت ابر درآمد مشاهده می گردد و چون به لطافت خود بازگشت دیده نمی گردد زیرا برخی اوقات ابر از توده های زیاد هوا ، بدون آنکه از بخار دریا و جز آن یاری و مدد بگیرد بوجود می آید ، چنان که در محل خود بررسی شده است.

نظر عالم جلیل القدر ابراهیم عاملی در تفسر عاملی در باره جن:

بعضی حکما جنیان را صور معلقه نامیده اند که نه وابسته به آسمان و نه چسبیده به زمین باشند بلکه در میان آسمان و زمین به سر می برند و مانند آدمیان دریابند و بدانند و چون در ساختمان وجود جوری هستند که نزدیک به عوالم بالا می شوند شاید بتوانند پاره ای از مغیبات و آنچه پوشیده از آدمیان است آنها دریابند پس ممکن است به سوی عوالم بالا و عوالم الهی بروند و گوش فرا دهند و از ملائکه و موجودات مجرده چیزی فراگیرند.

نظر آیه الله سید عبدالکریم کشمیری در باره ملائکه ،جن و موکل:

درباره ملائکه از ایشان سوال شد فرمودند :

ملائکه انواع و اقسام بسیار دارند وظهورات آنان هم متعدد می باشد حتی بوی آنان در هر جایی خاص است  وقتی در نجف مشغول نماز هزار قل هوالله بودم ، دیدم کنارم ملکی همانند پنبه سفید میباشد من رکوع میروم او هم رکوع میکند و من سجده می کردم او هم سجده میکرد.

درباره جن از ایشان سوال شد فرمودند :

بارها این موجودات الهی را دیده ایم ، رنگ و بو و اشکال آنها نیز  مختلف و متعدد است.

درباره موکل از ایشان سوال شد فرمودند :

موکل اسماء الهی ملک هستند لکن مراتب اینها به نسبت بعضی ملائکه مقرب پایین تر است